"Lituma w Andach"

W krainie pishtacos i terrucos, czyli najbardziej andyjska powie�� Vargasa Llosy.

  Dwaj policjanci, kapral Lituma i jego zast�pca Tomas Carreño pe�ni� trudn� s�u�b� "na ko�cu �wiata", wysoko w Andach. Ich posterunek znajduje si� przy w�drownej osadzie Naccos, której jedynymi mieszka�cami s� robotnicy buduj�cy drog� przez andyjskie prze��cze. Przy nich niewdzi�czn� i niebezpieczn� s�u�b� pe�ni� policjanci, którym w ka�dej chwili grozi atak partyzantów �wietlistego Szlaku. Doskonale zdaj� sobie spraw�, �e ze spotkania z terrucos nie wyjd� �ywi.

  Gdy trzej mieszka�cy osady znikaj� w krótkim okresie czasu bez �ladu, policjanci próbuj� rozwi�za� zagadk�. W�ród nieufnych górali nie b�dzie to �atwe. Czy wszyscy w osadzie wiedz�, co si� sta�o z us�u�nym niemow�, obwo�nym handlarzem - albinosem i jednym z brygadzistów o imieniu Demetrio? Czy nikt nie chce wyzna� prawdy stró�om prawa? Zabili ich terrucos? W dramatyczn� fabu�� wpleciona jest historia dawnej mi�o�ci Tomasa, który wieczorami zwierza si� swojemu szefowi. W tle mamy te� kilka epizodów ze �wietlistym Szlakiem, w tym ukamieniowanie podró�uj�cych autobusem m�odych turystów z Francji i napad na kopalni�.

  Powie�� zosta�a w 1993 roku uhonorowana hiszpa�sk� nagrod� Premio Planeta de Novela, fundowan� od 1952 r. przez barcelo�skie wydawnictwo Grupo Planeta. Nagroda wynosi 50 milionów peset. Posta� kaprala Litumy pojawia si� tak�e we wcze�niejszych powie�ciach: Zielony dom i Kto zabi� Palomina Molero?

Pocz�tek powie�ci

 „Kiedy Lituma zobaczy� Indiank� w drzwiach chaty, odgad�, co mia�a zamiar powiedzie�. I rzeczywi�cie, powiedzia�a to, ale mamrocz�c w keczua, a z k�cików bezz�bnych ust s�czy�y si� jej stru�ki �liny.
    - Co ona mówi, Tomasito?
    - Nie ca�kiem j� rozumiem, panie kapralu.
    Policjant zwróci� si� do kobiety, równie� w keczua, i gestykuluj�c, poprosi�, �eby mówi�a wolniej. Indianka powtórzy�a te nierozró�nialne d�wi�ki, które brzmia�y dla Litumy jak barbarzy�ska muzyka. Poczu� nag�e zdenerwowanie.
    - Co ona gada?
    - Zagin�� jej m�� – wykrztusi� policjant. – Cztery dni temu.
    - To ju� trzech – wyj�ka� Lituma, czuj�c �e twarz oblewa mu pot. - Kurwa ma�.
    - No to co robimy, panie kapralu?
    - Spisz jej zeznanie - po plecach Litumy przebieg� dreszcz. - Niech ci powie wszystko, co wie.
    - Co tu si�, u diab�a, dzieje! - wykrzykn�� policjant - Najpierw niemowa, potem albinos. A teraz jeden z brygadzistów. To przecie� niemo�liwe, panie kapralu (...)”
Przek�ad: Wojciech Charchalis

Moja recenzja

 Lituma w Andach to pierwsza powie�� Vargasa Llosy napisana przez niego po przegraniu wyborów prezydenckich w Peru. W ojczy�nie pisarza najwy�szy urz�d obj�� cz�owiek znik�d, który szybko uwolni� si� od demokratycznych ogranicze� takich jak konstytucja i wprowadzi� rz�dy terroru. Czy to z tego powodu z kart powie�ci wy�ania si� przet�aczaj�cy obraz peruwia�skiej prowincji?
  Czytaj�c ksi��k� trudno nie zada� sobie pytania, po co w�a�ciwie do górskiej osady wys�ano dwóch policjantów? Przecie� w starciu ze �wietlistym Szlakiem i tak s� bez szans. Sam sens pracy robotników z Naccos te� mo�e budzi� w�tpliwo�ci. Komu potrzebna jest droga wysoko w górach, skoro ka�dy boi si� ruszy� ze swego domu, aby nie spotka� powsta�ców?
 W dusznej atmosferze przemocy i strachu, zag�uszanego tylko alkoholem, budz� si� zabobony i przes�dy, powraca wiara w duchy gór i wysysaj�ce ludzki t�uszcz pishtaco. Zmian� pos�pnego nastroju wprowadzaj� wieczorne opowie�ci m�odszego policjanta o tym, jak zakocha� si� w prostytutce Mercedes. W tych opowie�ciach s� szale�stwo, morderstwo, wielka ucieczka, korupcja, fa�szywe dokumenty, wp�ywowy ojciec chrzestny i ukryte pieni�dze. Dowiadujemy si� w ko�cu, dlaczego Tomas trafi� do posterunku na ko�cu �wiata.
  Niech kogo� nie zwiedzie streszczenie fabu�y. To nie jest krymina� o �ledztwie w sprawie zaginionych. Vargas Llosa zabiera nas w brutalny i niestety prawdziwy �wiat, w którym zdecydowanie nie chcieliby�my �y�.

Wydawca o ksi��ce

 Na swojej stronie internetowej wydawnictwo Znak tak reklamuje powie��: "Najbardziej peruwia�ska ksi��ka Llosy. W ma�ej india�skiej wiosce po�o�onej w Andach gwa�t jest czym� codziennym. Porwania, zbrodnie i terror �wietlistego Szlaku rujnuj� kraj, cho� rzekomo maj� zbudowa� nowy, sprawiedliwy �wiat. Policjant Lituma wraz ze swoim pomocnikiem Tomasitem przebywaj� na posterunku w andyjskiej wiosce Naccos, stale zagro�eni napadem maoistowskich bojowników �wietlistego Szlaku. Usilnie staraj� si� znale�� odpowiedzialnych za �mier� trzech zaginionych w kopalni osób, konfrontuj�c si� z wrogo nastawionymi i nieufnymi mieszka�cami okolic oraz bywalcami knajpy Dionisia i jego �ony Adriany, uznawanej za czarownic�. Jako kontrapunkt dla brutalnej rzeczywisto�ci pojawia si� opowiadana podczas bezsennych nocy historia o starej mi�o�ci Tomasita do Mercedes, dziwki, któr� wybawi� od tortur swego szefa. India�skie wierzenia, wró�by z li�ci koki, pojawiaj�cy si� gro�ny pishtaco i duch muki, dodaj� kolorytu i komplikuj� �ledztwo policjantów. Lituma ma cechy reporta�u, odkrywa n�dz� peruwia�skiej prowincji, gdzie nie dociera demokracja, prawa cz�owieka nie istniej�, gdzie panuje zwyrodnienie i przemoc, a jedynym rozwi�zaniem jest karabin maszynowy. Tylko mistrzostwo Mario Vargasa Llosy jest w stanie ud�wign�� dramatyzm tematów zaanga�owanych".

Bohaterowie

 Kapral Lituma
 Do�wiadczony policjant, rodem z Piury, pojawia si� te� w innych ksi��kach M. Vargasa Llosy.

  Tomas Carreño
   M�ody policjant, t�skni�cy za swoj� ukochan� o imieniu Mercedes. "Dobrowolnie" zg�osi� si� do s�u�by w "strefie zagro�enia".

 Dionisio i Adriana
 W�a�ciciele jedynej knajpy w Naccos. Dionisio to "(...) cz�owiek o poczernia�ej twarzy, jakby natar� j� sobie sadz�, gruby i nalany, o krótkich, szpakowatych w�osach. Wci�ni�ty w niebieski sweter, którego nigdy nie �ci�ga�, mia� oczy zawsze czerwonawe i b�yszcz�ce od kielicha, bo pi� równo z klientami."

 Pedro Tinoco
 Niemowa, sprowadzony do Naccos przez Tomasa Carreño. Wyszed� po butelk� piwa dla policjanów i zagin��.

  Tytu� oryginalny: Lituma en Los Andes
  Rok wydania: 1993
  Dedykacja: Dla Beatriz Moury, ukochanej przyjació�ki, wzorowej redaktorki.
  Pierwsze polskie wydanie: Dom Wydawniczy Rebis, Pozna�, stycze� 1998, seria: Salamandra, stron: 244, mi�kka ok�adka, projekt ok�adki: Lucyna Talejko-Kwiatkowska, ISBN: 83-7120-438-8, format: 13x20cm.
  Drugie polskie wydanie: Wydawnictwo Znak, Kraków, 2009, stron: 256, opracowanie graficzne: Katarzyna Borkowska, ISBN: 978-83-240-1234-3, format: 140x205, oprawa twarda, cena detaliczna: ok. 32 z�.
  Wydanie angielskie: Death in the Andes, wyd. Faber and Faber Limited, 1996, przek�ad: Edith Grossman.
  Wydanie ameryka�skie: Death in the Andes, wyd. Farrar, Straus & Giroux, Nowy Jork 1996, przek�ad: Edith Grossman.
  Wydanie francuskie: Lituma dans les andes, wyd. Gallimard, Pary� 1996, przek�ad: Albert Bensoussan.
  Wydanie holenderskie: De geesten van de Andes, wyd. Meulenhoff, Amsterdam 1995, przek�ad: Mieke Westra.
  Wydanie niemieckie: Tod in den Anden, wyd. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1996, przek�ad: Elke Wehr.
  Wydanie w�gierskie: Halal az andokban, wyd. Europa Konyvkiado, Budapeszt 1996, przek�ad: Tomcsanyi Zsuzsanna.
  Wydanie w�oskie: Il caporale Lituma sulle Ande, wyd. Edizione CDE spa, Mediolan 1995, przek�ad: Angelo Morino.

Fotografia u góry strony: Andy widziane z samolotu lec�cego do Chile, listopad 2008 r., autor: Robbespierre (Praca w�asna) [Domena publiczna], �ród�o: Wikimedia Commons.